Tıbbi Malpraktis ve Hukuki Sorumluluğu

· 6 Kasım 2026

TIBBİ MALPRAKTİS VE HUKUKİ SORUMLULUĞU 

İÇİNDEKİLER

1.  Giriş

2.  Malpraktis Kavramı

3.  Hekim–Hasta İlişkisinin Hukuki Niteliği

– 3.1. Vekâlet Sözleşmesi Sayılan Haller

– 3.2. Eser Sözleşmesi Sayılan Haller

4.  Devlet Hastanesinde Hukuki Sorumluluk

5.  Özel Hastanede Hukuki Sorumluluk

6.  Görevli ve Yetkili Mahkeme Karşılaştırması

7.  Kusur, İspat Yükü ve Zamanaşımı

8.  Aydınlatılmış Onam Yükümlülüğü

9.   Sonuç

1. Giriş

Tıbbi malpraktis, hekimin veya sağlık personelinin mesleki bilgi ve beceri eksikliği, dikkatsizlik ya da özen yükümlülüğüne aykırı davranışı sonucunda hastaya zarar vermesi hâlini ifade eder. Malpraktise dayalı hukuki sorumluluğun tespitinde ilk aşama, hekim ile hasta arasındaki ilişkinin hangi sözleşme türüne (vekâlet ya da eser sözleşmesi) dayandığının belirlenmesidir; zira bu belirleme, sorumluluğun kapsamını ve ispat yükünün dağılımını doğrudan etkiler. İkinci önemli aşama ise tedavinin kamu hastanesinde mi yoksa özel hastanede mi gerçekleştiğidir, çünkü bu ayrım davanın hangi yargı koluna (idari yargı/adli yargı) ve hangi mahkemeye taşınacağını belirler. Bu makalede söz konusu iki temel eksen ele alınacaktır.

2. Malpraktis Kavramı

Malpraktis, dar anlamda "hatalı tıbbi uygulama" olarak tanımlanabilir. Dünya Tabipler Birliği'nin tanımına göre malpraktis, hekimin tedavi sırasında standart uygulamayı yapmaması, beceri eksikliği veya hastaya tedavi vermemesi ile oluşan ve zarar meydana getiren durumdur. Malpraktisin, öngörülemeyen ve kaçınılmaz tıbbi komplikasyonlardan ayrılması gerekir. Zira her başarısız tıbbi sonuç, malpraktis anlamına gelmez. Sorumluluğun doğması için hekimin kusurlu bir davranışı ile hastadaki zarar arasında illiyet bağının bulunması aranır.

3. Hekim–Hasta İlişkisinin Hukuki Niteliği

Türk hukukunda hekim ile hasta arasındaki ilişki kural olarak Türk Borçlar Kanunu'nun vekâlet sözleşmesine ilişkin hükümlerine (TBK m. 502 vd.) tâbi tutulur. Ancak bazı tıbbi işlemlerin niteliği gereği eser sözleşmesi (TBK m. 470 vd.) hükümlerinin uygulanması gerektiği kabul edilmektedir. Bu ayrımın temel ölçütü, hekimin "belirli bir sonucu" mu yoksa "sadece özenli bir çabayı" mı taahhüt ettiğidir.

3.1. Vekâlet Sözleşmesi Sayılan Haller

Tıbbi müdahalelerin büyük çoğunluğunda hekim, hastalığın kesin olarak iyileştirileceğini değil, tıp biliminin ve mesleğin gerektirdiği özen ve dikkati göstererek tedavi sürecini yürüteceğini taahhüt eder. Bu nedenle aşağıdaki gibi işlemler vekâlet sözleşmesi kapsamında değerlendirilir:

●      Genel muayene, teşhis ve tedavi süreçleri

●      Ameliyatlar ve cerrahi müdahaleler (sonucu tıbben garanti edilemeyen işlemler)

●      Doğum ve jinekolojik müdahaleler

●      Kronik hastalıkların tedavi süreçleri

●      Yoğun bakım ve acil müdahaleler

Vekâlet ilişkisinde hekimin sorumluluğu, TBK m. 506 uyarınca özen borcuna dayanır; hekim, işi sadakat ve özenle görmekle yükümlüdür ve bu özen, "basiretli/tedbirli bir hekim" ölçütüne göre değerlendirilir. Burada aranan, sonucun elde edilmesi değil, tıbbi standartlara uygun davranılmasıdır.

Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ''...davanın temeli vekillik sözleşmesi olup, dava özen borcuna aykırılığa dayandırılmıştır (818 sayılı Borçlar Kanunu/BK md.386-390). Vekil vekalet görevine konu işi görürken yöneldiği sonucun elde edilmemesinden sorumlu değil ise de, bu sonuca ulaşmak için gösterdiği çabanın, yaptığı işlemlerin, eylemlerin ve davranışların özenli olmayışından doğan zararlardan dolayı sorumludur. Vekilin sorumluluğu, genel olarak işçinin sorumluluğuna ilişkin kurallara bağlıdır. Vekil işçi gibi özenle davranmak zorunda olup, en hafif kusurundan bile sorumludur (BK.321/1 md.). O nedenle doktorun meslek alanı içinde olan bütün kusurları, hafif de olsa, sorumluluğun unsuru olarak kabul edilmelidir. Gereken özeni göstermeyen vekil, BK.nun 394/1 maddesi hükmü uyarınca, vekaleti gereği gibi ifa etmemiş sayılmalıdır....Her ne kadar Yerel Mahkemece direnme kararında, davacıda tespit edilen pamuk elyafının hangi ameliyat sırasında bırakıldığı, bunda davalı yanın kusuru bulunup bulunmadığı gibi konular da ayrıca rapor alınması gerekliliğine değinilmişse de; dosya içerisinde bulunan raporlar neticesinde, davacının karnında pamuk elyafının tespit edildiği, davacı tarafın şikayetlerinin davalı doktor tarafından yapılan ameliyat sonrasında ortaya çıktığı, ameliyat yapıldığı dönemde hastanede kullanılan gazlı bezlerin sıvı çektiğinde lime lime oldukları, abseye sebep olan yabancı cismin gazlı bez kalitesindeki düşüklüğe veya imalat hatasına bağlı olduğu hususları belirlendiğine göre, tek başına kalitesiz malzeme kullanılması dahi davalı yanın kusurlu olduğunu göstereceğinden; mahkemece burada artık bilirkişi incelemesi yaptırılmasına gerek bulunmamaktadır. O halde, yerel mahkemece, davalı yanın kusurlu olduğu da gözetilerek, davacı lehine bozma ilamında değinildiği üzere, uygun bir miktar tazminata hükmedilmelidir.'' şeklinde karar verilerek vekalet görevinden ötürü sorumluluk değerlendirilmiştir. ( Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Esas: 2010/717 Karar: 2011/129 Karar Tarihi: 13.04.2011)

3.2. Eser Sözleşmesi Sayılan Haller

Buna karşılık, bazı tıbbi işlemlerde hekim, belirli ve somut bir sonucun elde edileceğini taahhüt eder; bu hâllerde ilişki eser sözleşmesi (TBK m. 470 vd.) niteliği kazanır ve hekim, eser sahibi (müteahhit) gibi sonuç sorumluluğu ile karşı karşıya kalır. Uygulamada ve Yargıtay içtihatlarında eser sözleşmesi kapsamında değerlendirilen başlıca işlemler şunlardır:

●      Estetik (plastik) cerrahi müdahaleleri — burun estetiği gibi sonucun önceden belirlenip taahhüt edildiği estetik operasyonlar

●      Diş hekimliği uygulamaları — protez, implant, ortodontik tedaviler

●      Saç ekimi işlemleri

●      Laboratuvar tahlilleri ve radyolojik görüntüleme (belirli, somut bir sonucun/raporun üretilmesi taahhüt edildiğinden)

●      Tüp bebek uygulamalarının bazı aşamaları (öğreti ve içtihatta tartışmalı olmakla birlikte, bir kısım görüş bu işlemleri eser sözleşmesine yaklaştırmaktadır)

Eser sözleşmesi sayılan hâllerde, taahhüt edilen sonucun gerçekleşmemesi başlı başına sorumluluk doğurabilir; hekimin kusursuz olduğunu ispat etmesi beklenir.

Nitekim Yargıtay 6. Hukuk Dairesi ''somut olay değerlendirildiğinde; her ne kadar Mahkemece Adli Tıp Kurumundan alınan rapor neticesinde hekim hatası bulunmadığı kanaatine varılmış ise de; eser sözleşmesinde sonuç taahhüdü söz konusudur. Sonucun gerçekleşmemesi halinde yüklenicinin edimi ifa etmediğinin kabulü gerekir. Davaya konu olayda da, burun estetiği ameliyatı yapılmış olup, burnun istenilen şekle kavuşmasının sağlanması gerekmektedir. Bilirkişi incelemesi yapılarak bu hususun, yani istenilen sonucun gerçekleşip gerçekleşmediğinin değerlendirilmesi gerekir. Bu konuda komplikasyon olup olmaması tek başına sonuca etkili değildir. Yüklenicinin edimini ifa edip etmediği değerlendirilirken, tıbbi bir müdahaledeki gibi doktorun yükümlülüğünden öte, taahhüt edilen sonucun gerçekleşip gerçekleşmediği  aranmakta ve bu sonucun gerçekleşmemesindeki yüklenicinin kusuru dikkate alınmaktadır. Yüklenici işi kabul ederken, davaya konu olayda olduğu gibi, burun estetiği edimini üstlenirken sonucu taahhüt etmektedir. Bu sonucun gerçekleşmesi fen ve bilime, yasal kurallara göre mümkün değilse TBK nın 476.maddesine göre işi kabul ederken iş sahibini uyarma yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu işi kabul ettiğine göre, sonucu taahhüt etmekte olup, edimin ifa edildiğinin kabulü için sonucun gerçekleşmesi gerekmektedir. Aksi takdirde edimin ifa edildiği kabul edilemeyeceğinden ücrete hak kazanılamayacağı gibi TBK nın ilgili hükümleri gereği doğan zararın tazmini gerekir.” Şeklinde karar vererek edimi eser sözleşmesi çerçevesinde değerlendirmiştir. (Yargıtay 6. Hukuk Dairesi Esas: 2022/2949 Karar: 2023/3283 Karar Tarihi: 12.10.2023)

4. Devlet Hastanesinde Hukuki Sorumluluk

Tedavi, kamu hastanesinde ve kamu görevlisi sıfatını taşıyan bir hekim tarafından gerçekleştirilmişse, hasta ile hastane arasındaki ilişki özel hukuk sözleşmesi değil, kamu hizmeti ilişkisi niteliğindedir. Anayasa'nın 129/5. maddesi ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 13 uyarınca, kamu görevlilerinin görevleri sırasında verdikleri zararlardan doğan davalar, kişisel kusur iddiası söz konusu olsa bile idareye karşı açılmalıdır (Sağlık Bakanlığı), hekime karşı doğrudan dava açılamaz. Bu davalar, İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 2 kapsamında tam yargı davası olarak nitelendirilir ve görevli yargı kolu idari yargıdır (İdare Mahkemesi). İdare, ödediği tazminatı, ağır kusuru bulunan hekime rücu edebilir; ancak hastanın hekime karşı doğrudan dava açma hakkı bulunmamaktadır.

İdari yargıda dava açmadan önce ise, hakkı ihlal edilen kişiler belirli süreler içinde idareye başvurmalıdır. Başvuruda, ihlal edilen hakların yerine getirilmesi talep edilmelidir. Başvuru kısmen veya tamamen reddedilirse, ret işleminden itibaren 60 gün içinde dava açma hakkı doğar. İdare 30 gün içinde yanıt vermezse de, bu sürenin sonunda dava açılabilir. İşbu başvuru süresi ise kişinin olaydan haberdar olduğu tarihten itibaren 1 yıl ve olay tarihinden itibaren 5 yıl olarak belirlenmiştir. 

5. Özel Hastanede Hukuki Sorumluluk

Tedavi özel bir hastanede gerçekleşmişse, hasta ile hastane arasında özel hukuk sözleşmesi (hastane/tedavi sözleşmesi) kurulmuş olur. Bu ilişkide sorumluluk iki eksende değerlendirilir:

●      Hastanenin sözleşmeden doğan sorumluluğu: Hastane, bünyesinde çalıştırdığı hekimlerin ve sağlık personelinin kusurlu davranışlarından, TBK m. 116 uyarınca ifa yardımcısının fiillerinden sorumluluk hükümleri çerçevesinde sorumludur.

●      Haksız fiil sorumluluğu: Ayrıca hastane, TBK m. 66 uyarınca istihdam ettiği kişilerin fiillerinden adam çalıştıranın sorumluluğu hükümleri kapsamında da sorumlu tutulabilir; hasta, sözleşme sorumluluğu ile haksız fiil sorumluluğunu birlikte ileri sürebilir.

Özel hastanede görev yapan hekim, tam zamanlı çalışan (kadrolu) bir hekim ise sorumluluk esas olarak hastanenin sözleşmesel sorumluluğu üzerinden değerlendirilir; hekim doğrudan hasta ile sözleşme kurmamış olsa dahi, ağır kusuru bulunması hâlinde hekime karşı haksız fiil hükümlerine göre ayrıca dava açılması mümkündür.

Nitekim  Yargıtay 3. Hukuk Dairesi  “Bu açıklamalar ışığında somut olay incelendiğinde; davacı (hasta) ile davalı ... arasında sözleşme ilişkisi bulunduğu, borcun (sağlık hizmetinin) ifasının, davalı ... tarafından yardımcı kişi konumunda olan davalı hekim ... ve dava dışı genel cerrahi uzmanı ...'a bırakıldığı ve borcun ifası sırasında davacıya zarar verildiği açıktır. Gelinen noktada, uyuşmazlığın TBK 116 ncı maddesinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır....ATK raporunda; davacının 20.07.2015 tarihinde sezeryan sonrası 2. günde gelişen karın ağrısı şikayetiyle konsulte edildiği genel cerrahi kliniğince yapılan değerlendirmesinde batında distansiyon, barsak sesleri normo-hipo aktif ve palpasyonla alt kadranlarda hassasiyet saptanması ve CRP: 29,61, WBC: 12.400 bulgularının eşlik etmesi nedeniyle ön planda akut batın tablosunun düşünülerek cerrahi müdahale yapılmasının tıbben beklendiği dolayısıyla genel cerrahi uzmanı Dr. ...’ın eylemlerinin tıp kurallarına uygun olmadığı belirtilmiş olup, genel cerrahi uzmanı doktorun davalı hastanede istihdam edildiği anlaşılmaktadır. Hal böyle olunca; genel cerrahi uzmanı doktorun davacıya verdiği zarar yönünden davalı hastane, adam çalıştıranın sorumluluğu gereğince sorumlu olup, Mahkemece bu yönde araştırma ve inceleme yapılması gerekirken yanılgılı değerlendirme sonucu yukarıda açıklanan gerekçeyle davanın davalı hastane yönünden de reddine karar verilmesi usul ve kanuna aykırı olup kararın bozulması gerekmiştir....'' şeklinde karar verilerek adam çalıştıranın sorumluluğu gereğince hastanenin de sorumlu tutulacağı değerlendirilmiştir. (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi Esas: 2023/1948 Karar: 2024/345 Karar Tarihi: 23.01.2024 ) 

6. Görevli ve Yetkili Mahkeme Karşılaştırması

Kamu ve özel hastane ayrımı, davanın yargı kolunu ve mahkemesini doğrudan belirler:

●      Devlet hastanesi: Dava, hastaneye/idareye karşı İdare Mahkemesi'nde, tam yargı davası olarak açılır. Adli yargıda (Asliye Hukuk Mahkemesi'nde) açılan bir dava görev yönünden reddedilir.

●      Özel hastane: Dava, adli yargıda açılır. Genel kural olarak görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi'dir; ancak hastanın sağlık hizmetini bir tüketici işlemi çerçevesinde aldığının kabul edildiği hâllerde Tüketici Mahkemesi görevlidir.  İşbu husus, doktrin ve içtihatta tartışılan bir husustur.

ÖZETLE

Tedavi devlet hastanesinde gerçekleşmişse dava idari yargıda idareye karşı, özel hastanede gerçekleşmişse dava adli yargıda hastane ve/veya hekime karşı açılır.

7. Kusur, İspat Yükü ve Zamanaşımı

Vekâlet sözleşmesi sayılan hâllerde ispat yükü kural olarak hastadadır; hasta, hekimin özen borcuna aykırı davrandığını ve bu davranış ile zarar arasındaki illiyet bağını ispatlamak zorundadır. Buna karşılık eser sözleşmesi sayılan hâllerde, taahhüt edilen sonucun gerçekleşmemesi karinesi hekim aleyhine işler; hekimin kusursuzluğunu ispat etmesi gerekir.

 Zamanaşımı bakımından, sözleşmeye dayalı taleplerde TBK'nın genel zamanaşımı hükümleri (10 yıl), haksız fiile dayalı taleplerde ise zarar ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl, her hâlde 10 yıllık zamanaşımı süreleri uygulanır (TBK m. 72). İdareye karşı açılacak tam yargı davalarında ise İYUK m. 13 uyarınca zararın öğrenilmesinden itibaren 1 yıl ve her hâlde olay tarihinden itibaren 5 yıllık dava açma/başvuru süreleri söz konusudur.

8. Aydınlatılmış Onam Yükümlülüğü

Aydınlatılmış onam, hastanın uygulanması planlanan tıbbi müdahalenin niteliği, amacı, yöntemi, muhtemel riskleri, komplikasyonları ve alternatif tedavi yöntemleri hakkında yeterli ve anlaşılabilir şekilde bilgilendirildikten sonra, müdahaleye özgür iradesiyle rıza göstermesidir.

Bu nedenle hastanın yalnızca müdahaleye ilişkin bir onam formunu imzalamış olması, tek başına aydınlatılmış onamın varlığını göstermemektedir. Hastaya somut tıbbi müdahaleye ilişkin gerekli bilgilerin verildiğinin ve hastanın bu bilgiler ışığında özgür iradesiyle karar verdiğinin ortaya konulması gerekir. Bu kapsamda, standart ve genel ifadeler içeren onam formlarının, somut olayın özelliklerine göre gerekli ve yeterli aydınlatmayı içerip içermediği ayrıca değerlendirilmelidir.

Nitekim Yargıtay 13. Hukuk Dairesi ''... Yukarıda izah edilen açıklamalar ışığında somut olaya bakılacak olursa, davacılardan ...'in geçireceği operasyonlarla ilgili "Ameliyatlar ve Girişimsel İşlemler İçin Bilgilendirilmiş Onam Formu" na imzasının alındığı, anılan formda olası risk ve komplikasyonların açıklandığı ve hastanın da bu işleme rıza gösterdiği yazılı ise de, bu rızanın az yukarıda vurgulandığı üzere aydınlatılmış rıza olması gerekir. Anılan belgelerde önerilen tedavi yönteminin başarı şansı ve süresi, bu yöntemin hastanın sağlığı için taşıdığı riskler, tıbbi sonuçları ve olası komplikasyonları konularında bir açıklama bulunmamaktadır. Her ne kadar mahkemece, davacının 2006 yılı Hasta Hakları Yönetmeliğine uygun biçimde onayının alındığı, yapılacak ameliyatların hasta onam belgesine kısaltılarak yazıldığı ancak davacının bunu anlayıp acil operasyon da olmak üzere onay verdiği, dosya kapsamına göre, tıbbi konuda tedavisini yürüten doktorlara ve hastaneye kolaylıkla ulaşabildiği, yapılan tıbbi müdahale sonrası oluşan durumda davalı tarafa yüklenecek kusur bulunmadığı, benimsenmiş ise de, dosyaya kazandırılan 25.02.2017 tarihli bilirkişi heyeti raporunda da açıklandığı gibi, aydınlatılmış onam formunda yapılan cerrahi girişime ait spesifik herhangi bir tıbbi bilgi bulunmadığı, hasta hakları yönetmeliğine ve etik ilkelere göre hastaya yeterince sözlü bilgi verilip verilmediği konusunda da ispatın olmadığı gözlemlenmiştir. O halde, aydınlatılmış onamda ispat külfetinin hekim yada hastanede olduğu gözetilerek davalıların sorumlu olduğu kabul edilmeli ve hasıl olacak sonuca uygun bir karar verilmeliyken, yanılgılı değerlendirmeyle, yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir...'' şeklinde karar vermiş, standart nitelikteki onam formunun tek başına yeterli olmadığı; hastaya spesifik tıbbi bilgiler verilmesi ve bu hususun ispatlanması gerektiği kabul edilmiştir. (Yargıtay 13. Hukuk Dairesi Esas: 2017/8664 , Karar: 2019/6410)

Yargıtay 13. Hukuk Dairesi " ... Tıbbi hata olmayıp komplikasyon olduğu sonucuna varılırsa aydınlatılmış onamda ispat külfetinin davalılarda olduğu gözetilerek davalıların sorumlu olduğu kabul edilmeli ve hasıl olacak sonuca uygun bir karar verilmelidir. " şeklinde karar vermiş, müdahalenin komplikasyon niteliğinde olduğunun kabul edilmesi hâlinde dahi aydınlatılmış onamın usulüne uygun şekilde alındığını ispat yükünün hekim veya hastanede bulunduğu vurgulanmıştır. (Yargıtay 13. Hukuk Dairesi  Esas: 2013/2273 , Karar: 2013/9491, Karar Tarihi: 11.04.2013)

Malpraktis davalarında aydınlatılmış onam, hekimin hastayı uygulanacak tıbbi müdahalenin riskleri, komplikasyonları ve muhtemel sonuçları hakkında yeterince bilgilendirip bilgilendirmediğinin belirlenmesi açısından önemlidir. Hastanın yalnızca onam formunu imzalamış olması yeterli olmayıp, aydınlatmanın usulüne uygun yapıldığının da ortaya konulması gerekir.

9. Sonuç

Malpraktise dayalı hukuki sorumluluğun doğru şekilde değerlendirilebilmesi için öncelikle hekim-hasta ilişkisinin vekâlet mi yoksa eser sözleşmesi mi olduğunun tespiti, ardından tedavinin devlet hastanesinde mi özel hastanede mi gerçekleştiğinin belirlenmesi gerekir. Bu iki eksen, hem sorumluluğun niteliğini hem de davanın açılacağı yargı kolunu ve mahkemeyi doğrudan etkilemektedir. Malpraktis iddialarında somut olayın özellikleri, tıbbi kayıtlar ve bilirkişi raporları belirleyicidir.