Askerlik Sonrası İşe Başlatmama Tazminatı

· November 9, 2026

ASKERLİK SONRASI İŞE BAŞLATILMAMA TAZMİNATI (İŞ KANUNU M. 31)

İÇİNDEKİLER

1. Giriş

2. Yasal Dayanak: İş Kanunu Madde 31

3. Tazminat Hakkının Doğması İçin Gereken Şartlar

4. İşçinin Başvuru Süresi ve Şekli

5. İşverenin Yükümlülüğü

6. Tazminatın Hukuki Niteliği

7. Kıdem Tazminatı ile Karıştırılmaması

8. İş Sözleşmesinin “Askıya Alınması” Hâlinde Durum Farklıdır

9. Dava Süreci ve İspat

10. Sonuç

1. Giriş

Askerlik hizmetini yerine getirmek üzere işinden ayrılan bir işçinin, terhis olduktan sonra eski işine geri dönme hakkı, 4857 sayılı İş Kanunu ile özel olarak korunmuştur. Uygulamada işverenlerin “boş kadro yok” gerekçesiyle bu işçileri işe başlatmadığı sıkça görülmektedir. Kanun koyucu, işçiyi bu tür keyfi uygulamalara karşı korumak amacıyla, işe başlatma yükümlülüğüne uyulmaması hâlinde işverene üç aylık ücret tutarında tazminat ödeme yükümlülüğü getirmiştir.

2. Yasal Dayanak: İş Kanunu Madde 31

Düzenlemenin temeli 4857 sayılı İş Kanunu'nun 31. maddesidir. Maddenin ilk fıkralarına göre, muvazzaf askerlik dışında herhangi bir kanuni ödev nedeniyle işinden ayrılan işçinin iş sözleşmesi, işten ayrıldığı günden itibaren iki ay sonra işveren tarafından feshedilmiş sayılır.

Maddenin son fıkrası ise asıl konumuzu düzenler. Askerlik veya kanuni bir ödev nedeniyle işinden ayrılan işçiler, bu ödevin bitiminden itibaren iki ay içinde işe dönmek istediklerinde, işveren onları eski işlerinde veya benzer işlerde boş yer varsa derhal, yoksa boşalacak ilk işe diğer adaylara tercih ederek işe almak zorundadır. Bu hüküm işverene bir tercih hakkı tanımamakta, açıkça emredici bir yükümlülük getirmektedir; düzenleme işverene seçenek sunmadan işe alma konusunda buyurucu bir tutum sergilemektedir.

3. Tazminat Hakkının Doğması İçin Gereken Şartlar

Tazminat talep edebilmek için şu şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:

•      İşçinin, askerlik veya kanuni bir ödev nedeniyle işinden ayrılmış olması

•      Görevin (askerliğin) bitiminden itibaren iki ay içinde işverene başvurarak işe dönme talebinde bulunması

•      İşyerinde boş bir kadro bulunmasına rağmen işverenin işçiyi işe almamış olması ya da boşalacak ilk işe başkalarını tercih etmiş olması

4. İşçinin Başvuru Süresi ve Şekli

Terhisten sonra işe dönmek isteyen işçinin bu isteğini işverene bildirmesi gerekir; kanun bu bildirim için özel bir şekil şartı öngörmemiştir, sözlü veya yazılı yapılabilir. Ancak ileride ortaya çıkabilecek bir uyuşmazlıkta ispat kolaylığı sağlaması bakımından başvurunun noter kanalıyla yazılı olarak yapılması önemle tavsiye edilir. Aksi hâlde işçinin süresinde başvurduğunu ispatlaması güçleşebilir.

ÖRNEK İHTARNAME

İHTARNAME

İHTAR EDEN (İŞÇİ): [Ad Soyad], T.C. Kimlik No: [.......], Adres: [.......]

MUHATAP (İŞVEREN): [Şirket Unvanı], Adres: [.......]

KONU: 4857 sayılı İş Kanunu'nun 31. maddesi uyarınca işe başlatılma talebimin bildirilmesinden ibarettir.

AÇIKLAMALAR:

1. [.../.../....] tarihinden itibaren işyerinizde çalışmakta iken, muvazzaf askerlik hizmetimi yerine getirmek üzere [.../.../....] tarihinde iş sözleşmemi feshederek işten ayrılmış bulunmaktayım.

2. Askerlik hizmetimi [.../.../....] tarihinde tamamlayarak terhis olmuş bulunmaktayım. (Terhis belgesi ektedir.)

3. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 31. maddesinin son fıkrası uyarınca, terhis tarihinden itibaren iki ay içinde işe dönmek istediğimi tarafınıza bildirmekle yükümlü olduğumdan, işbu ihtarnameyi göndermiş bulunmaktayım.

4. İşyerinizde uygun bir boş kadro bulunması hâlinde derhal, bulunmaması hâlinde ise boşalacak ilk uygun işe diğer adaylara tercihen işe alınmayı talep ediyorum.

TALEP: Yukarıda açıklanan nedenlerle, işbu ihtarnamenin tarafınıza tebliğinden itibaren makul bir süre içinde eski işimde veya benzer bir işte işe başlatılmamı; aksi hâlde 4857 sayılı İş Kanunu'nun 31. maddesi uyarınca üç aylık ücretim tutarındaki tazminatı ve doğacak diğer yasal haklarımı talep etmek zorunda kalacağımı ihtaren bildiririm.

Saygılarımla,

[Ad Soyad]

[Tarih]

[İmza]

5. İşverenin Yükümlülüğü

İşveren, başvuru şartlarını taşıyan işçiyi kural olarak işe almak zorundadır. İşyerinde uygun boş pozisyon varsa işçi derhal işe alınmalı; boş pozisyon yoksa, ilk boşalacak uygun işe bu işçi diğer adaylara tercih edilerek yerleştirilmelidir. İşveren haklı ve makul bir neden olmaksızın bu yükümlülüğü yerine getirmezse, işe dönmek isteyen eski işçiye üç aylık ücret tutarında tazminat ödemekle yükümlü hâle gelir; zira uygulamada işverenler çoğunlukla boş pozisyon bulunmadığı ya da boşaldığında haber verileceği gerekçesiyle işçiyi işe başlatmamakta, yani talebi zımnen reddetmektedir. Kanun koyucu ise işçinin yeni iş arama sürecinde maddi sıkıntı yaşamaması için ona bu tazminatı talep etme hakkı tanımıştır.

6. Tazminatın Hukuki Niteliği

Bu tazminat, bir fesih tazminatı değil, işverenin kanundan doğan işe alma yükümlülüğünü ihlal etmesinin özel bir yaptırımı niteliğindedir; kıdem veya ihbar tazminatından farklı, işverenin askerden döneni işe almama yükümlülüğünü ihlaline özgü bir tür ceza-tazminat olarak nitelendirilir. Bu tazminat, askı süresince iş sözleşmesinin fiilen sona erdiği kabul edildiğinden, işe iade davası açma imkânı ya da iş güvencesi hükümlerinin uygulanması söz konusu olmaz.

Nitekim Yargıtay 9. Hukuk dairesi “4857 sayılı İş Kanunu’nun 31 inci maddesi muvazzaf askerlik süresince iş sözleşmesinin askıya alınması halini öngörmeyip, askerlik süresi sonunda işçinin başvurusu üzerine öncelikle yeniden işe alınması imkanını sağlamaktadır. İşveren tarafından bu yasal yükümlülüğe aykırılık halinde, üç aylık ücret tutarında tazminat öngörülmüş olup, işçinin bu yolla işe başlatılmadığı tarih fesih olarak değerlendirilemez. İş güvencesi hükümleri iş sözleşmesinin işveren tarafından feshi halinde; işe iade imkanı sağlamakta olup, somut uyuşmazlıkta iş sözleşmesinin muvazzaf askerlik ödevi sebebiyle davacı işçi tarafından 28/09/2015 tarihinde feshedildiği kabul edilmeli ve bu sebeple iş güvencesinden yararlanma imkanının bulunmadığı sonucuna varılmalıdır. Aynı zamanda, sözü edilen feshe göre davanın da hak düşürücü süre içerisinde açılmadığı anlaşılmaktadır. Her ne kadar askerlik süresi sonunda işçinin başvurusu üzerine işe alınmama tarihine göre bir aylık süre içinde dava açılmışsa da, askerlik ödevi sonrasında davacının yeniden işe alınmaması, işe iade davası açma hakkı vermemektedir.” şeklinde karar vererek askerlik dönüşü işe alınmayan işçinin işe iade davası açamayacağını belirtmiştir. (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi Esas: 2019/2990, Karar: 2019/19191 Karar Tarihi: 05.11.2019)

7. Kıdem Tazminatı ile Karıştırılmaması

Askerlik nedeniyle işten ayrılma ile ilgili iki farklı tazminat türü birbirine karıştırılmamalıdır:

• Askerlik nedeniyle kıdem tazminatı: İşçi muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle işten ayrılırken, bir yılı doldurmuş olması kaydıyla, her tam çalışma yılı için kıdem tazminatına hak kazanabilir; bu, 1475 sayılı (mülga) İş Kanunu'nun hâlâ yürürlükte olan 14. maddesine dayanır.

• Askerlik sonrası işe başlatmama tazminatı: İşçinin terhis sonrası başvurusuna rağmen işe alınmaması hâlinde ödenen, üç aylık ücret tutarındaki bu makalenin konusu olan tazminattır.

Bu iki tazminatın şartları ve dayanakları farklı olduğundan, aynı olayda birlikte veya ayrı ayrı gündeme gelebilirler.

8. İş Sözleşmesinin “Askıya Alınması” Hâlinde Durum Farklıdır

Eğer işçi ile işveren, askerlik süresi boyunca iş sözleşmesinin feshedilmeyip yalnızca askıya alınacağı konusunda açık ve yazılı olarak anlaşmışlarsa durum değişir. Bu durumda sözleşme hukuken devam ettiğinden, terhis sonrası işe başlatmama artık haksız fesih anlamına gelir ve işçi hem kıdem/ihbar tazminatını hem de (şartları varsa) işe iade davası açma hakkını kullanabilir. Ancak Yargıtay kararlarına göre askıya alma istisnai bir durumdur ve mutlaka net bir anlaşmaya dayanmalıdır; aksi hâlde kural olan iki aylık bekleme süresinin sonunda sözleşmenin kendiliğinden feshedilmiş sayılması uygulaması geçerli olur.

Nitekim Yargıtay 9. Hukuk Dairesi “Davacının konumunun 4857 sayılı İş Kanunu’nun 31/ son maddesi kapsamında değerlendirilmesi için, iş sözleşmesinin askerlik nedeni ile davacı işçi tarafından feshedilmesi gerekir. Oysa somut uyuşmazlıkta, davalı işveren, davacının iş sözleşmesinin askerlik süresince askıda olduğunu kabul etmiş ve askerlik sonrası işe başvuran davacıya boş kadro olmadığı gerekçesi ile askı halinin kaldırıldığını belirtmiştir. İş sözleşmesi tarafların irade birleşmesinden dolayı askerlik süresince askıdadır. Bu olayda davacı işçinin askerlik nedeni ile iş sözleşmesini feshettiğinden söz edilemez. Davalı işveren, askı halini kaldırmakla iş sözleşmesini feshetmiştir. Bu nedenle olayda 4857 sayılı İş Kanunu’nun 31. maddesinin uygulama olanağı yoktur. Mahkemece yazılı şekilde davanın reddi hatalı bulunmuştur. Davalı işveren, iş sözleşmesinin askı halini kaldırılmasında, geçerli nedeni kanıtlayamamıştır. Davacının iş sözleşmesinin feshinin geçersizliğine ve davacının işe iadesine karar vermek gerekir.” şeklinde karar vererek işe iade davası açılabilmesi halini, iş sözleşmesinin askıya alınması şartına bağlamıştır. (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi Esas: 2006/14700, Karar: 2006/17517 Karar Tarihi: 19.6.2006)

9. Dava Süreci ve İspat

İşe başlatma talebinin reddedilmesi üzerine işçi, üç aylık ücret tutarındaki tazminatı talep eden bir eda davası açmalıdır; salt işe başlatmamanın hukuka aykırılığının tespitini isteyen bir dava, hukuki yarar yokluğu nedeniyle kabul görmeyecektir. Dava sürecinde işçinin, terhis tarihini, işverene süresinde ve usulüne uygun başvurduğunu, işyerinde boş pozisyon bulunduğunu veya bir pozisyonun boşaldığını ispat etmesi gerekir. Bu nedenle başvurunun noter aracılığıyla yapılması, sonraki uyuşmazlıklarda işçinin lehine önemli bir delil oluşturur.

10. Sonuç

İş Kanunu m. 31, askerlik veya benzer bir kanuni ödev nedeniyle işinden ayrılan işçiyi, işe dönüş konusunda güçlü bir şekilde korumaktadır. İşçinin süresi içinde usulüne uygun başvurmasına rağmen işveren tarafından haklı bir gerekçe olmaksızın işe başlatılmaması hâlinde, işçi üç aylık ücret tutarında özel bir tazminata hak kazanır. Bu hak, kıdem ve ihbar tazminatından bağımsız bir niteliğe sahiptir ve somut olayın özelliklerine (özellikle sözleşmenin askıya alınıp alınmadığına) göre başkaca taleplerle birlikte de ileri sürülebilir.